Nederlands - Français - English

ARCANGELO II (SAN GIORGIO), 2023-2024

Vlak naast de Viglius Kapel, hoog op een roestige olietank maar toch bereikbaar, staat Berlinde De Bruyckere’s Arcangelo II (San Giorgio), 2023-2024; een aartsengel uit was, omhuld met een afgietsel van dierenhuid, waaronder we ter hoogte van de schouders het silhouet van gevouwen vleugels kunnen ontwaren. Als engel is deze “Arcangelo” eerder ongewoon, maar hoewel ontdaan van enige glorieuze opsmuk, sluit hij toch aan bij de traditionele lezing van dit archetype; het mysterieuze wezen dat bescherming biedt, een toevluchtsoord tegen angst en verdriet. 

De ambigue positie van deze aartsengel vloeit voort uit zijn onevenwichtige verschijning in deze majestueuze ruimte; balancerend op de rand van een nederige sokkel en gevangen in een wankele beweging die het midden houdt tussen opstijgen en neerdalen, maar toch krachtig en ontzagwekkend in zijn schoonheid, verheft hij niet alleen de materiële wereld naar het hemelse, maar verankert ook het hemelse rijk in het ‘hier en nu’. Mens, dier en het Goddelijke komen hier samen in één verbindende, troostende figuur, die het leed van de wereld op zijn schouders lijkt te torsen.

De traditionele beelden en verhalen uit de christelijke geschiedenis en de mythologie zijn altijd een creatieve bron geweest voor de Gentse kunstenares om hedendaagse thema's en gebeurtenissen te weerspiegelen. In haar werk transformeert ze deze inhoud tot een universeel verhaal waarbij ze met gevoelige hand en vol mededogen de vinger legt op complexe sociale en politieke omstandigheden, op menselijk lijden, geweld en eenzaamheid, ontheemding en vlucht.

De Arcangelo figuur verscheen voor het eerst in haar oeuvre in 2020, tijdens de moeilijke dagen van de COVID- 19-pandemie. Toen de wereld in lockdown ging, werd haar de vraag gesteld of kunst troost kon bieden op zo’n moment en welk kunstwerk die rol zou kunnen vervullen. De Bruyckere vond verlichting in de Cristo Morto morretto da un Angelo (Dode Christus ondersteund door een engel) (ca. 1502-10), tot voor kort toegewezen aan de Italiaanse Renaissanceschilder Giorgione. In een interview voor de krant De Standaard, zegt ze:

“ Plots zag ik geen Christus meer in dat dode lichaam. Ik zag vooral de engel, die met zijn veel te kleine, frêle handen het lichaam vasthoudt. Een lawine aan beelden overspoelde mij, een lawine aan informatie, die ik kon toepassen op dit werk. Mensen die eenzaam stierven, met alleen andere zieken naast hen. Dat is het ergste, denk ik, alleen doodgaan. Gelukkig waren er engelen. Ik zag ze overal in die dagen. Ik heb dit beeld gekozen met hen in gedachten. De engel in het schilderij heeft grote, donkere vleugels. Warme vleugels die het lichaam kunnen toedekken en vervoeren naar een andere plek. Die warmte van grote vleugels zag ik overal rondom mij. In de zorg, maar ook bij hen die hun doden hebben begraven in alle eenzaamheid. De engel is een archetype, is oerarchaïsch en toch dringt hij ons persoonlijk leven binnen.”

De Arcangeli van De Bruyckere zijn dan ook een eerbetoon aan alle zorgverleners en naasten die als hedendaagse engelen diepgaande troost en zorg boden aan de miljoenen die stierven en leden in eenzaamheid. Door het archetype van de aartsengel toe te schrijven aan een concrete situatie als de pandemie, markeert De Bruyckere haar Arcangeli als een uitwisseling van geschiedenis en eeuwigheid, realiteit en mythologie.

 Arcangelo II (San Giorgio), 2023-2024, creëerde Berlinde De Bruyckere in 2024 voor haar tentoonstelling City of Refuge III, in de Basilica San Giorgio Maggiore tijdens de 60ste Biennale van Venetië, waar maar liefst drie Arcangeli, geflankeerd door monumentale vaandels en spiegelschermen de imposante Basilica van Palladio impalmden. City of Refuge III was de derde uit een reeks tentoonstellingen die de tentoonstellingsruimte als toevluchtsoord benaderen, een heilzame plaats die bescherming biedt tegen het geweld dat buiten plaatsvindt aan zij die hier nood aan hebben. De Vlaamse Gemeenschap kocht Arcangelo II (San Giorgio), 2023-2024 aan voor de collectie en gaf het werk op uitdrukkelijke vraag van de kunstenaar in permanente bruikleen aan de Sint Baafs Kathedraal.

Over de keuze van de locatie zegt De Bruyckere: “De muren van de kathedraal zijn opgeladen. Al eeuwenlang komen mensen hier om tot zichzelf te komen, om kracht te vinden en in stilte hun grootste verdriet en diepste verlangens uit te drukken. Dat overvalt je als je hier binnenkomt, ongeacht je geloof of overtuiging. Hier staat het werk op zijn plaats.”

De Bruyckere's Arcangeli verwijzen ook naar haar vroegere ‘dekenvrouw’ sculpturen, zoals Spreken, 1999 (eveneens deel van de collectie van de Vlaamse Gemeenschap), waarbij het hoofd en het bovenlichaam van de voorovergebogen vrouwelijke figuren bedekt zijn met een stapel dekens. De wollen dekens die de figuren omhullen suggereren warmte en bescherming, maar ook ontbering, schaamte en verstikking. De affiniteit met de gesluierde figuren verbreedt het referentiekader van de Arcangeli, en roept op die manier ook beelden op van daklozen, politieke vluchtelingen en -gevangenen.

Français

English